به‌اين ترتيب درمىيابيم ، ابن عباس تا آن‌جا دربارهء اسباب نزول آيات و شأن نزول آنها به كاوش مىپرداخت كه در سيرهء ابن اسحاق - قديمىترين مأخذى كه در زمينهء شأن نزول آيات در دسترس ماست - نام او فراوان به چشم مىخورد . به عنوان مثال ، ابن عباس مىگويد : هشت آيه از آيات قرآن دربارهء نضر بن حارث نازل شده است . « 1 » يا مناسبتها و اسباب نزول آياتى را از سورهء كهف نقل مىكند « 2 » ، و مىبينيم هنگامى كه او آيات را شرح و تفسير مىكند ، با بيان شأن نزول ، معناى آنها را روشن مىسازد . از ابن عباس نقل شده كه : چون خداوند اين دو مثال را يعنى آيهء : مَثَلُهُمْ كَمَثَلِ الَّذِي اسْتَوْقَدَ ناراً . . . « 3 » ، « آنها ( منافقان ) مانند كسى هستند كه آتشى افروخته » أَوْ كَصَيِّبٍ مِنَ السَّماءِ . . . « 4 » ، « يا همچون بارانى از آسمان . . . » در سه آيه پشت سر هم براى منافقان بيان فرمود ؛ آنان گفتند : خداوند برتر و باشكوهتر از اين است كه اين‌گونه مثال بزند . آن‌گاه خداوند آيهء : إِنَّ اللَّهَ لا يَسْتَحْيِي أَنْ يَضْرِبَ مَثَلًا ما بَعُوضَةً . . . « 5 » ، « خداوند از اين‌كه به موجودات ظاهرا كوچكى مانند پشه و . . . مثال بزند شرم نمىكند » تا أُولئِكَ هُمُ الْخاسِرُونَ « 6 » را نازل فرمود . « 7 » مروان بن حكم آيهء : لا تَحْسَبَنَّ الَّذِينَ يَفْرَحُونَ بِما أَتَوْا وَ يُحِبُّونَ أَنْ يُحْمَدُوا بِما لَمْ يَفْعَلُوا فَلا تَحْسَبَنَّهُمْ بِمَفازَةٍ مِنَ الْعَذابِ وَ لَهُمْ عَذابٌ أَلِيمٌ « 8 » ، « گمان مبر آنها كه از اعمال زشت خود خوشحال مىشوند و دوست دارند در برابر كار نيكى كه انجام نداده‌اند مورد ستايش قرار گيرند از عذاب ( الهى ) بركنارند ، بلكه براى آنها عذاب دردناكى است » را قرائت كرد ، سپس به رافع گفت : اى رافع نزد ابن عباس برو و به او بگو : چنانچه هركس از ما كه از عمل خويش خوشحال بوده و دوست داشته در برابر كار نيكى كه انجام نداده مورد ستايش قرار گيرد ، معذب باشد ، خداوند بايد همهء ما را عذاب كند .

--> ( 1 ) - سيره ابن هشام ، ج 1 ، ص 320 - 231 . ( 2 ) - همان مأخذ ، ص 330 - 334 . ( 3 ) - بقره / 17 . ( 4 ) - بقره / 19 . ( 5 ) - بقره / 26 . ( 6 ) - بقره / 27 . ( 7 ) - تفسير طبرى ، ج 1 ، ص 138 . ( 8 ) - آل عمران / 188 .